Denegan o primeiro permiso a Alfonso Basterra e o caso Asunta volve ao foco público
A decisión da Audiencia Provincial de Salamanca de revogar o primeiro permiso penitenciario de catro días solicitado por Alfonso Basterra, condenado polo asasinato da súa filla Asunta Basterra Porto, volve poñer na primeira liña mediática un dos crimes máis impactantes da recente historia xudicial española.
A resolución xudicial non só analiza a situación penitenciaria actual do condenado, senón que, de maneira implícita, obriga a revisitar o propio caso: a investigación, o xuízo, as probas, o papel de Rosario Porto e o debate social e xurídico que se abriu arredor deste crime.
1. A decisión da Audiencia de Salamanca: por que se denega o permiso?
A Audiencia de Salamanca estimou o recurso presentado pola Fiscalía e deixou sen efecto o auto do xuíz de vixilancia penitenciaria que autorizara un permiso ordinario de saída de catro días para Alfonso Basterra, interno no centro penitenciario de Topas (Salamanca).
Na súa resolución, o tribunal subliña tres ideas clave:
- Extrema gravidade do delito: trátase do asasinato da súa filla menor, un crime cualificado como especialmente grave tanto pola natureza do vínculo (pai-filla) como pola forma en que se produciu.
- Distancia temporal respecto do cumprimento da condena: Basterra foi condenado a 18 anos de prisión e aínda non alcanzou as tres cuartas partes da pena, que se cumprirán arredor de marzo de 2027; o cumprimento íntegro non chegará ata 2031.
- Falta de asunción de responsabilidade: o tribunal destaca a ausencia total de recoñecemento dos feitos por parte do penado, que continúa negando a súa participación no crime, o que, a xuízo da Sala, impide valorar positivamente a súa evolución cara á reinserción.
A Audiencia considera que, nestas condicións, a concesión dun permiso ordinario de saída resultaría “prematura e inxustificada”, e dá prevalencia ao criterio técnico da Xunta de Tratamento do cárcere de Topas, que xa se pronunciara maioritariamente en contra (votación 8-1).
2. Contexto penitenciario de Alfonso Basterra
Alfonso Basterra cumpre condena polo asasinato de Asunta, cometido en 2013 en Galicia, tras ser declarado culpable por un xurado popular xunto coa súa exmuller, Rosario Porto. Ambos recibiron a mesma pena: 18 anos de prisión.
Inicialmente, Basterra estivo interno en centros penitenciarios galegos, como Teixeiro (A Coruña), e posteriormente foi trasladado a Topas (Salamanca), onde continúa a cumprir condena.
A Fiscalía argumentou no seu recurso que:
- A gravidade do delito e o impacto social do caso desaconsellan unha saída temperá.
- Non se cumpriu aínda unha parte suficiente da pena como para valorar permisos ordinarios con normalidade.
- Non existe un proceso real de asunción de culpa nin de reflexión sobre o dano causado, elemento clave na progresión penitenciaria.
Aínda que os informes penitenciarios recollen boa conduta no cárcere, a Audiencia entende que este factor, por si só, non abonda para compensar a combinación de gravidade do delito, tempo pendente de cumprimento e ausencia de arrepentimento.
3. O caso Asunta: cronoloxía dun crime que conmocionou Galicia
Para comprender o peso desta decisión xudicial, cómpre volver sobre o propio caso Asunta, que marcou un antes e un despois na percepción social da violencia intrafamiliar en España.
3.1. A desaparición e o achado do corpo
O 21 de setembro de 2013, Rosario Porto e Alfonso Basterra denunciaron a desaparición da súa filla Asunta, de 12 anos, en Santiago de Compostela. Horas despois, o corpo da nena foi atopado nunha pista forestal próxima a unha propiedade da familia en Teo, unha zona vinculada á nai.
Desde o primeiro momento, a combinación de circunstancias —a idade da vítima, o contexto familiar acomodado, o perfil dos pais e a rapidez coa que se sucederon os acontecementos— fixo que o caso adquirise unha enorme repercusión mediática.
3.2. A investigación policial
A investigación puxo o foco moi cedo nos proxenitores. Entre os elementos que chamaron a atención dos investigadores estiveron:
- Contradicións nas declaracións de Basterra e Porto sobre os movementos do día dos feitos.
- Rexistros de cámaras de seguridade que situaban o coche de Rosario Porto en traxectos clave.
- A relación da familia coa casa de Teo, preto da cal apareceu o corpo.
A medida que avanzaba a instrución, a hipótese dun secuestro ou intervención de terceiros foi perdendo forza fronte á idea dun crime planificado no ámbito familiar.
3.3. As probas toxicolóxicas: a sedación prolongada
Un dos puntos centrais do caso foron as probas toxicolóxicas. Os informes revelaron que Asunta fora sometida durante meses á administración de benzodiacepinas, un tipo de fármaco sedante, antes da súa morte.
Isto permitiu aos investigadores e, posteriormente, ao tribunal, concluír que:
- Non se trataba dun episodio illado, senón dun patrón de sedación continuada.
- A nena estaba nunha situación de especial vulnerabilidade no momento da súa morte.
- A administración destes fármacos encaixaba nun contexto de preparación do crime, non nun accidente.
A combinación de sedación e asfixia foi determinante para cualificar o feito como asasinato, ao entender que existiu unha clara intención de matar e unha planificación previa.
3.4. O xuízo e o veredicto do xurado
O xuízo celebrouse en 2015 na Audiencia Provincial da Coruña, con enorme seguimento mediático. Un xurado popular, por unanimidade, declarou culpables a Alfonso Basterra e Rosario Porto da morte violenta da súa filla.
O tribunal considerou acreditado que:
- Ambos proxenitores actuaron en plano de igualdade, é dicir, non houbo un autor principal e un mero colaborador, senón unha participación conxunta.
- A sedación prolongada con benzodiacepinas formaba parte dun plan para anular a vontade da menor e facilitar a súa posterior asfixia.
- A posterior aparición do corpo nunha pista forestal próxima á casa de Teo non foi casual, senón parte da posta en escena para simular un escenario alleo ao fogar familiar.
A sentenza impuxo a ambos 18 anos de prisión polo delito de asasinato, unha pena que, aínda que non é das máis altas posibles no ordenamento español, foi considerada proporcionada á vista das circunstancias e da participación de ambos.
4. Rosario Porto: condena, cárcere e suicidio
Rosario Porto, avogada e pertencente a unha familia de prestixio en Santiago, compartiu condena e responsabilidade penal con Basterra. Tras pasar por varios centros penitenciarios —A Lama (Pontevedra), Teixeiro (A Coruña) e finalmente Brieva (Ávila)—, suicidouse en 2020 na prisión de Brieva, despois de sete anos de reclusión.
A súa morte produciuse sen que nunca chegase a admitir a súa participación nin a de Basterra no crime. Esa negativa constante a recoñecer os feitos é un elemento que tamén pesa, indirectamente, na valoración que se fai hoxe da situación penitenciaria de Alfonso Basterra: ambos mantiveron sempre un relato de inocencia, en frontal contradición co veredicto do xurado e co conxunto de probas achegadas ao proceso.
5. Análise xurídica: permisos, arrepentimento e gravidade do delito
O caso permite reflexionar sobre como funciona o sistema de permisos penitenciarios en España e por que a Audiencia de Salamanca adopta unha postura tan restritiva neste momento.
5.1. Que é un permiso ordinario de saída?
Os permisos ordinarios son saídas temporais do cárcere, reguladas pola lexislación penitenciaria, que teñen como finalidade favorecer a reinserción social do penado. Para concedelos, téñense en conta factores como:
- O tempo de condena cumprido.
- A conduta no centro.
- A existencia de apoio familiar ou social.
- A asunción de responsabilidade e o grao de reflexión sobre o delito.
No caso de Basterra, a Audiencia entende que, aínda que a conduta interna é correcta, non se dan as condicións mínimas para considerar que un permiso contribúa de maneira positiva ao proceso de reinserción.
5.2. A importancia da asunción de culpa
A falta de asunción de responsabilidade é un dos elementos máis subliñados na resolución. Desde unha perspectiva xurídico-penitenciaria, non se trata de obrigar a ninguén a confesarse culpable, senón de valorar se existe:
- Conciencia do dano causado.
- Reflexión sobre as consecuencias do delito.
- Un cambio de actitude que permita confiar nun comportamento responsable fóra do centro.
No caso Asunta, a persistente negación dos feitos por parte de Basterra é interpretada como un indicador de que non hai un proceso real de elaboración do sucedido, o que dificulta a concesión de beneficios penitenciarios.
5.3. A “extrema gravidade” como criterio
A Audiencia insiste na extrema gravidade do delito: o asasinato dunha menor por parte dos seus proxenitores sitúase nun dos niveis máis altos de reprobación social e xurídica.
Isto non significa que o condenado non poida acceder nunca a permisos, pero si que:
- O listón de esixencia é máis alto.
- O momento elixido para iniciar esas saídas debe ser especialmente coidadoso.
- A sociedade demanda unha resposta proporcionada á gravidade do feito.
6. Dimensión mediática e impacto social do caso Asunta
O crime de Asunta non foi un caso máis de crónica negra. Converteuse nun fenómeno mediático e social pola combinación de varios factores:
- A idade da vítima e a súa condición de nena adoptada.
- O perfil socioeconómico dos pais, afastado do estereotipo de marxinación ou exclusión.
- A frialdade percibida en determinadas actitudes públicas de Basterra e Porto.
- A cobertura intensiva dos medios de comunicación, con programas especiais, debates e reconstrucións.
Este contexto explica tamén por que cada movemento xudicial relacionado con Basterra —como a solicitude dun permiso— volve situar o caso na axenda informativa. A sociedade non esqueceu o impacto emocional da morte de Asunta, e iso inflúe, aínda que sexa de maneira indirecta, na percepción pública das decisións xudiciais.
7. O lugar de Asunta na memoria colectiva
Máis alá da análise xurídica, o caso Asunta deixou unha fonda pegada na memoria colectiva galega e española. A imaxe da nena, as flores depositadas en aniversarios do crime e o recordo das vixilias e concentracións cidadás forman parte dun relato compartido sobre a vulnerabilidade da infancia e a traizón do vínculo paterno-filial.
O feito de que, trece anos despois, se siga falando do caso con tanta intensidade mostra que:
- Non se trata só dun expediente xudicial, senón dun símbolo social.
- O crime abriu debates sobre adopción, saúde mental, control institucional e papel dos medios.
- A figura de Asunta foi asumida por moita xente como representación dunha inocencia brutalmente truncada.
8. Conclusión: unha decisión que mira cara atrás e cara adiante
A denegación do primeiro permiso penitenciario a Alfonso Basterra non é unha simple resolución técnica máis. É unha decisión que:
- Reafirma a gravidade xurídica e moral do asasinato de Asunta.
- Subliña a importancia da asunción de responsabilidade no camiño cara á reinserción.
- Lembra que o sistema penitenciario non é alleo ao contexto social e ao impacto dos delitos.
Ao tempo, obríganos a volver mirar cara atrás, ao 2013, para entender como se chegou ata aquí: unha nena sedada durante meses, unha morte violenta, uns pais condenados por un xurado popular e unha sociedade que, anos despois, segue preguntándose como foi posible.
O caso Asunta continúa a ser unha ferida aberta na conciencia colectiva. E cada decisión xudicial sobre o seu único proxenitor vivo non fai máis que reabrir o debate sobre xustiza, castigo, perdón e memoria.