Baixa por enfermidade do autónomo: dereitos reais, cobertura e xestión correcta
A baixa por enfermidade é un dos aspectos da protección social do traballador autónomo máis descoñecidos e peor xestionados. Mentres que un asalariado ten o proceso relativamente automatizado a través da empresa e da mutua, o autónomo debe xestionalo de forma activa e, sobre todo, coñecer ben as súas coberturas. O descoñecemento leva moitas veces a non solicitar o que lle corresponde ou a facelo de maneira incorrecta, coa consecuencia dunha prestación menor ou incluso a súa denegación.
Que dereitos ten realmente un autónomo de baixa?
O primeiro que hai que entender é que o autónomo non ten dereito á prestación por incapacidade temporal (IT) desde o primeiro día que deixa de traballar. Para poder acceder a ela é necesario cumprir uns requisitos esixidos pola Seguridade Social. Concretamente, o autónomo debe estar ao corrente do pagamento das súas cotizacións e ter cotizado un mínimo de 180 días nos cinco anos inmediatamente anteriores ao feito causante.
Ademais, é fundamental saber que a cobertura non é automática. O autónomo debe solicitar expresamente a baixa médica e desencadear todo o proceso administrativo. Moitos autónomos seguen traballando estando enfermos porque pensan que non teñen dereito a nada, cando en realidade si o teñen, sempre que cumpran os requisitos e o xestionen correctamente.
Cal é a cobertura real?
A prestación por IT para autónomos consiste nun subsidio diario que se calcula sobre a base de cotización que elixiu o traballador. Isto é importante porque moitos autónomos cotizan pola base mínima para pagar menos, pero cando chega a baixa comproban que a prestación é tamén mínima. A contía oscila entre o 60% e o 75% da base reguladora, dependendo do período de baixa.
Existe tamén un período de carencia ou “días de espera”. Durante os primeiros días de baixa, o autónomo non recibe prestación. Concretamente, os tres primeiros días non se cobra nada, e do día 4 ao 20 inclusive cobrase o 60% da base reguladora. A partir do día 21, a porcentaxe sobe ao 75%. Este é un dos grandes descoñecidos e un dos motivos polos que moitos autónomos prefiren non coller a baixa para períodos curtos.
Como se xestiona correctamente o proceso?
A xestión da baixa por enfermidade no réxime de autónomos é un proceso activo que require varios pasos. En primeiro lugar, o autónomo debe acudir ao médico de cabeceira ou ao servizo de urxencias para que lle expida o parte de baixa. Ese parte non é só un xustificante médico; é o documento que inicia oficialmente o proceso.
Unha vez que se ten o parte de baixa, o autónomo debe presentalo ante a mutua colaboradora da Seguridade Social ou ante o Instituto Nacional da Seguridade Social (INSS), dependendo de quen asuma a xestión. Normalmente, as mutuas son as encargadas de xestionar as continxencias comúns se o autónomo ten contratada a cobertura correspondente. E aquí vén outro punto crítico: moitos autónomos nin sequera saben que poden contratar a cobertura de IT como un complemento á súa cotización básica.
Durante o período de baixa, o autónomo debe presentar os partes de confirmación que lle vaia emitindo o médico. Estes partes son periódicos e serven para acreditar que a situación de incapacidade se mantén. Se non se presentan a tempo, a prestación pode suspenderse.
Cando o médico considera que o autónomo xa está recuperado, expide o parte de alta. Nese momento, o autónomo debe volver presentar o documento ante a mutua ou o INSS para que se lle deixe de pagar o subsidio e poida reincorporarse á súa actividade normal.
Que pasa coa cotización durante a baixa?
Outra cuestión que xera moitas dúbidas é a cotización á Seguridade Social mentres se está de baixa. Durante os primeiros 12 meses de IT, o autónomo non está obrigado a cotizar, xa que a propia mutua ou o INSS se fai cargo das cotizacións. Pero a partir do 13º mes, se a baixa se prolonga, o autónomo volve ser responsable das súas propias cotizacións, aínda que existan bonificacións ou exencións parciais.
Recomendacións prácticas para autónomos
Ante esta complexidade, é aconsellable seguir estas recomendacións:
-
Cotizar por unha base adecuada ás necesidades reais. A base mínima dá unha prestación mínima.
-
Contratar a cobertura de IT dentro do réxime especial de autónomos se non se ten xa incluída. Moitas mutuas ofrecen melloras sobre a prestación básica.
-
Non demorar a solicitude da baixa. Canto antes se inicie o proceso, antes se comezará a percibir a prestación.
-
Gardar todos os xustificantes e partes médicos, e presentalos nos prazos sinalados.
-
Informarse na mutua ou no INSS sobre os prazos e procedementos concretos, xa que poden variar lixeiramente segundo a mutua.
En definitiva, o autónomo ten dereito á prestación por incapacidade temporal como calquera outro traballador, pero a diferenza está en que debe xestionalo todo el mesmo. O coñecemento destes dereitos e obrigas non é un luxo, senón unha necesidade para non perder diñeiro nin protección social nos momentos nos que máis se necesita: cando a enfermidade impide traballar.