O láser azul revoluciona a cirurxía de cordas vocais no CHUO: operacións sen quirófano, secuelas mínimas e recuperación exprés
O Complexo Hospitalario Universitario de Ourense incorpora unha tecnoloxía pioneira que permite tratar lesións da larinxe de forma ambulatoria e con anestesia local, eliminando ingresos e baixas prolongadas
O Complexo Hospitalario Universitario de Ourense (CHUO) vén de dar un salto cualitativo no tratamento das patoloxías da voz coa incorporación do láser azul, unha tecnoloxía que está a mudar por completo a experiencia dos pacientes que padecen doenzas nas cordas vocais. A novidade, da que se fixo eco o servizo de Otorrinolaringoloxía coincidindo coa celebración do Día Mundial da Voz, permite abordar intervencións que ata agora esixían quirófano, anestesia xeral e un posoperatorio longo, converténdoas en procedementos rápidos, seguros e realizados na propia consulta.
O cambio de paradigma é tan notable que os propios facultativos non dubidan en cualificalo como “un antes e un despois”. A posibilidade de eliminar lesións larínxeas sen necesidade de pasar polo bloque cirúrxico non só reduce o impacto físico e emocional sobre o doente, senón que tamén libera recursos hospitalarios e diminúe de forma drástica os tempos de recuperación. En moitos casos, o paciente pode retomar a súa actividade laboral e cotiá case de inmediato, sen rastro de baixa médica.
Unha tecnoloxía de precisión milimétrica que respecta o tecido san
O láser azul, cuxo nome técnico é láser de luz azul de 445 nanómetros, baséase nun principio físico diferente ao dos láseres convencionais empregados en otorrinolaringoloxía. Mentres que os láseres de CO2 ou de Nd:YAG actúan fundamentalmente por efecto térmico —queimando ou vaporizando o tecido—, o láser azul é absorbido de forma selectiva pola hemoglobina e outros cromóforos presentes nos vasos sanguíneos e nas lesións vasculares.
Esta característica confírelle unha precisión extraordinaria, xa que permite actuar exclusivamente sobre o tecido patolóxico, preservando as áreas saas adxacentes. O resultado é unha intervención moito menos agresiva, con menor inflamación postoperatoria, menos dor e, sobre todo, unha redución significativa das secuelas que poden comprometer a calidade da voz. Nun órgano tan delicado e esencial para a comunicación humana como é a larinxe, esta selectividade marca a diferenza entre unha recuperación óptima e unha voz permanentemente alterada.
O doutor Rafael Hurtado, xefe do servizo de Otorrinolaringoloxía do CHUO, explica con claridade o alcance deste avance: «O láser azul permítenos abrir e expandir a nosa carteira de servizos e ofrecer procedementos que, mesmo con anestesia local, poden mellorar a calidade da voz en pouco tempo». Esta afirmación condensa a esencia do cambio: o que antes requiría ingreso hospitalario, anestesia xeral, quirófano e unha convalecencia prolongada, agora pódese resolver nunha consulta externa, de xeito ambulatorio e con mínimas molestias para o paciente.
A papilomatose larínxea: de múltiples quirófanos a unha visita á consulta
Un dos exemplos máis ilustrativos do beneficio que achega o láser azul é o tratamento da papilomatose larínxea, unha enfermidade causada polo virus do papiloma humano (VPH) que se caracteriza pola aparición de lesións verrucosas e recorrentes nas cordas vocais e noutras estruturas da larinxe. Estas formacións, ademais de alterar a voz —producindo rouquén, afonía ou fatiga vocal—, poden chegar a obstruír a vía aérea nos casos máis graves.
Ata a chegada desta tecnoloxía, cada recidiva —e a papilomatose é unha patoloxía cunha alta taxa de recorrencia— obrigaba o paciente a pasar polo quirófano para que o cirurxián extirpase as lesións con instrumental convencional ou con láser de CO2. Cada intervención implicaba anestesia xeral, ingreso hospitalario, un período de repouso vocal absoluto e, con frecuencia, unha baixa laboral de varios días ou incluso semanas. Para unha persoa que pode sufrir múltiples recaídas ao longo da súa vida, o impacto acumulado en termos de saúde, economía e calidade de vida era enorme.
Co láser azul, este panorama muda radicalmente. O doutor Hurtado resúmeo con contundencia: «Se cada recaída supón pasar por quirófano, o impacto é importante. Agora podemos eliminar a lesión con láser e o paciente marcha para a casa polo seu propio pé». O procedemento realízase na propia consulta, baixo anestesia local tópica —aplicada mediante un spray que insensibiliza a mucosa larínxea—, e o paciente pode retomar a súa vida normal practicamente de inmediato, coas únicas recomendacións de non forzar a voz e manter unha hidratación axeitada.
Máis aló da papilomatose: un abano amplo de aplicacións
Aínda que o tratamento da papilomatose larínxea é un dos usos máis rechamantes, o láser azul ten indicacións noutras patoloxías que afectan ás cordas vocais e á larinxe en xeral. Entre elas destacan:
-
Lesións vasculares das cordas vocais: Como varices, ectasias vasculares ou pequenas malformacións que provocan hemorraxias recorrentes e afectan á calidade da voz, especialmente en profesionais que fan un uso intensivo dela (cantantes, profesores, locutores, actores). O láser azul permite coagular ou eliminar estes vasos anómalos sen danar o tecido cordal circundante.
-
Pólipos e nódulos vocais: Aínda que o tratamento destas lesións adoita incluír rehabilitación foniátrica, en casos seleccionados o láser azul pode utilizarse para reducir o seu tamaño ou eliminar compoñentes vasculares asociados.
-
Granulomas e outras lesións inflamatorias crónicas: Procesos que cursan con inflamación persistente e formación de tecido de granulación poden beneficiarse da acción selectiva e antiinflamatoria do láser azul.
-
Leucoplasias e displasias leves: Lesións precancerosas da larinxe que requiren un seguimento estreito e, nalgúns casos, exérese. O láser azul ofrece unha ferramenta pouco agresiva para biopsiar ou extirpar estas áreas sen comprometer a función vocal.
Vantaxes para o paciente… e para o sistema sanitario
A incorporación do láser azul á carteira de servizos do CHUO non só mellora a experiencia do paciente; tamén xera un impacto positivo na xestión dos recursos hospitalarios. Ao evitar o paso polo quirófano, redúcense as listas de espera cirúrxica, libéranse horas de uso do bloque operatorio e diminúese o consumo de recursos asociados a cada intervención: anestesia xeral, persoal de enfermaría especializado, estancia hospitalaria, etc.
Ademais, o carácter ambulatorio do procedemento permite que o servizo de Otorrinolaringoloxía poida atender un maior volume de pacientes nun mesmo espazo temporal, optimizando a súa capacidade asistencial. Nun contexto de crecente demanda de atención especializada e de recursos limitados, a eficiencia que achega esta tecnoloxía é un valor engadido que non se pode desprezar.
Outro aspecto relevante é a redución do absentismo laboral. Moitos dos pacientes que padecen patoloxías da voz son profesionais que dependen dela para exercer o seu traballo: docentes, teleoperadores, comerciais, artistas… Para eles, unha baixa prolongada supón non só un trastorno persoal, senón tamén un prexuízo económico e profesional. A posibilidade de someterse a un tratamento eficaz sen necesidade de coller a baixa, ou cunha ausencia laboral mínima, é un beneficio incalculable.
Como se realiza o procedemento con láser azul?
O procedemento con láser azul é notablemente sinxelo e rápido, o que explica a súa baixa morbilidade. A grandes trazos, consta dos seguintes pasos:
-
Preparación do paciente: Aplícase un anestésico local en spray sobre a mucosa da farinxe e da larinxe para eliminar a sensibilidade e o reflexo nauseoso. O paciente permanece esperto e colaborador durante toda a intervención.
-
Visualización da larinxe: O facultativo introduce un fibroscopio flexible a través dunha das fosas nasais ata situar a punta xusto por enriba das cordas vocais. Este dispositivo permite visualizar a larinxe con gran detalle nun monitor de alta definición.
-
Aplicación do láser: A través dunha canle de traballo do propio fibroscopio ou mediante un dispositivo específico, introdúcese a fibra óptica que conduce a luz láser azul. Baixo control visual directo, o médico aplica pulsos de enerxía sobre a lesión que se desexa tratar, xa sexa para coagular vasos, vaporizar tecido ou realizar pequenas exéreses.
-
Finalización e alta inmediata: Unha vez completado o tratamento, retírase o fibroscopio e o paciente pode marchar para a casa tras uns minutos de observación. As recomendacións posteriores adoitan limitarse a non forzar a voz durante unhas horas, manter unha boa hidratación e evitar substancias irritantes como o tabaco ou o alcol.
A duración total do procedemento rara vez supera os 15 ou 20 minutos, e a maioría dos pacientes non experimentan dor nin molestias significativas, máis aló dunha lixeira sensación de corpo estraño na gorxa que desaparece en poucas horas.
O Día Mundial da Voz: unha ocasión para concienciar
A presentación deste avance tecnolóxico por parte do CHUO non foi casual. O servizo de Otorrinolaringoloxía elixiu facelo coincidir co Día Mundial da Voz, unha xornada instituída pola Sociedade Española de Otorrinolaringoloxía e outras entidades internacionais co obxectivo de concienciar á poboación sobre a importancia de coidar a saúde vocal e de consultar ante os primeiros síntomas de alarma.
A voz é unha ferramenta esencial para a comunicación humana, pero tamén un indicador sensible do estado de saúde xeral. A rouquén persistente, a afonía que non remite en máis de dúas semanas, a dor ao falar ou a sensación de fatiga vocal non son síntomas que se deban normalizar ou atribuír sen máis a un catarro mal curado. Poden ser a manifestación de patoloxías que, diagnosticadas a tempo, teñen un tratamento eficaz e pouco agresivo, como o que agora permite o láser azul.
Os especialistas insisten na necesidade de acudir ao otorrinolaringólogo ante calquera alteración da voz que se prolongue no tempo, especialmente se a persoa pertence a un grupo de risco (fumadores, profesionais da voz, pacientes con reflujo gastroesofáxico, etc.). Un diagnóstico precoz pode marcar a diferenza entre un tratamento sinxelo e unha intervención máis complexa.
O CHUO, á vangarda da otorrinolaringoloxía galega
A incorporación do láser azul sitúa ao Complexo Hospitalario Universitario de Ourense nunha posición de referencia dentro da otorrinolaringoloxía galega. Aínda que esta tecnoloxía xa está dispoñible nalgúns centros privados e en contados hospitais públicos do territorio nacional, a súa implantación no CHUO supón un paso adiante na democratización do acceso ás técnicas máis avanzadas, garantindo que todos os pacientes, independentemente dos seus recursos económicos, poidan beneficiarse delas.
O servizo de Otorrinolaringoloxía do CHUO, dirixido polo doutor Hurtado, leva anos apostando pola innovación e pola formación continua dos seus profesionais. A adquisición do láser azul é o froito dun traballo constante de actualización e de xestión eficiente dos recursos, e insírese nunha estratexia máis ampla de mellora da calidade asistencial que abrangue tamén outras áreas como a cirurxía endoscópica nasosinusal, a otocirurxía ou o tratamento dos trastornos do equilibrio.
Un futuro máis levadío para os pacientes con patoloxía da voz
A chegada do láser azul ao CHUO é, en definitiva, unha excelente noticia para todos aqueles pacientes que, ata agora, se enfrontaban á perspectiva de múltiples intervencións cirúrxicas ao longo da súa vida. A posibilidade de tratar as lesións larínxeas de forma ambulatoria, sen dor, sen secuelas e sen baixas laborais prolongadas supón un cambio radical na súa calidade de vida e na súa relación coa enfermidade.
O doutor Hurtado e o seu equipo amósanse optimistas e convencidos do potencial desta tecnoloxía: «Estamos ante unha ferramenta que nos permite ofrecer aos nosos pacientes o mellor dos dous mundos: a eficacia da cirurxía coa comodidade e seguridade dun procedemento mínimamente invasivo. É un luxo poder dispoñer dela no sistema público de saúde».
Mentres a medicina non deixa de avanzar, historias como a do láser azul no CHUO lembran que a innovación tecnolóxica, cando se pon ao servizo das persoas, pode facer que procesos antes temidos se convertan en simples trámites. A voz, esa ferramenta tan íntima e tan pública, tan fráxil e tan poderosa, ten agora en Ourense un novo aliado para manterse sa e forte.