Venezuela e Galicia: unha relación de ida e volta marcada pola incerteza
A comunidade galega en Venezuela, unha das máis numerosas do exterior, vive entre a esperanza dun cambio e a crúa realidade dunha economía que segue sen despegar
Hai unha frase que se repite estes días nas conversas telefónicas entre Caracas e Pontevedra, entre Valencia e Vigo, entre Maracaibo e A Coruña: “Mijo, aquí todo sigue igual” . Dinola os galegos que aínda residen en Venezuela, e dinola tamén os que xa marcharon pero manteñen a familia alí. Dinola con cansazo, con ese humor agre que deixa a supervivencia.
Porque o que debería ser un cambio histórico —a operación militar estadounidense do pasado 3 de xaneiro e a captura de Nicolás Maduro— non se traduciu aínda nunha mellora visible no día a día dos case 30.000 galegos que aínda viven no país . A vicepresidenta Delcy Rodríguez asumiu o poder, anunciou unha amnistía para presos políticos, o discurso oficial cambiou. Pero o cidadán común, o que vai á panadería e paga en dólares porque os bolívares non valen nada, non nota a diferenza .
Unha pensión de medio dólar
A situación é especialmente dura para os maiores, para aqueles que emigraron alí na segunda metade do século XX e agora ven como a súa xubilación se esfuma. Ernesto, compostelán de 79 anos e residente en Venezuela desde hai máis de seis décadas, explícao sen eufemismos: “A pensión é de medio dólar. Ademais, recibo o bono de guerra, que son aproximadamente 50 dólares ao mes. Vivir con iso sen recibir ningunha axuda desde fóra sería imposible” .
E non é un caso illado. Patricia, filla e viúva de emigrantes galegos, recibe unha pensión mensual de 130 bolívares: menos dun euro ao cambio. Ela mesma confesa que non podería subsistir sen a axuda dos seus tres fillos, que viven en Galicia .
A Xunta mobilízase, pero as competencias son limitadas
A Xunta leva tempo atenta ao que acontece. O conselleiro de Emprego, Comercio e Emigración, José González, realizou en marzo a súa primeira viaxe institucional a Caracas, onde se reuniu co embaixador de España, Álvaro Albacete, e con representantes da Hermandad Gallega de Venezuela .
As cifras oficiais falan por si sas: desde 2018, máis de 12.700 persoas en Venezuela beneficiáronse das axudas económicas individuais da Xunta, destinadas a cubrir necesidades básicas de subsistencia e atención sociosanitaria . O secretario xeral de Emigración, Antonio Rodríguez Miranda, repetiuno varias veces: a Xunta está “en contacto permanente” coa colectividade galega e disposta a “actuar mediante axudas de emerxencia” se fose necesario .
Pero tamén recoñeceu unha evidencia: “Non podemos actuar en ámbitos políticos, diplomáticos ou doutro tipo, xa que iso é responsabilidade da Administración do Estado. Pero podemos estar ao lado das familias, moi pendentes do que ocorre e tratar de solucionar aquelas cuestións de primeira necesidade” .
O problema dos inmobles: atados a un país que xa non é o seu
Un dos grandes escollos para quen quere regresar a Galicia é a vivenda. O prezo dos inmobles en Venezuela esborrallouse, e iso converteuse nunha cadea imposible de romper. Patricia explícao con números claros: “A miña familia xa está toda alí. O único que me ata a Venezuela é a vivenda que temos en Caracas. Claro que me expuxen volver a Galicia, pero antes tería que vender esta casa e os prezos actualmente son ridículos” .
Teresa, estradense en Venezuela, pon o exemplo da súa familia: “Esforzámonos moito para mercar un piso na praia, na zona de Boca de Uchire, e agora estamos intentando vendelo por case nada. De mercalo por 100.000 dólares a ofrecelo por 4.000, imaxínate cal é a situación. Unha zona que era marabillosa e está abandonada, con moitas casas que foron ocupadas sen que os seus propietarios puidesen facer nada por impedilo” .
Os intereses empresariais: impacto limitado, pero ollos atentos
E os negocios? Os empresarios galegos miran para Venezuela con cautela, pero sen pánico. O presidente da Confederación de Empresarios de Galicia (CEG), Juan Manuel Vieites, foi claro: “O impacto directo no comercio con Venezuela é bastante limitado, residual no momento actual” .
Os datos dánlle a razón. As exportacións galegas a Venezuela concéntranse na provincia da Coruña e alcanzan os 22,9 millóns de euros, unha cifra que Vieites non considera “moi significativa”. As importacións desde Venezuela a Galicia son aínda máis reducidas: 639.000 euros, sobre todo produtos do mar (peixes e moluscos) que entran por Pontevedra .
Pero o presidente da CEG matiza: a preocupación non está no comercio directo, senón nos “efectos indirectos”: a volatilidade do prezo do petróleo, as tensións xeopolíticas, a falta de seguridade xurídica. “A economía mídese por confianza”, resume .
Unha comunidade organizada: os centros galegos como salvavidas
En medio deste panorama, os centros galegos seguen a ser un piar fundamental. Rodríguez Miranda destacou que “practicamente o 90 % dos galegos” que residen en Venezuela están vinculados a algún centro galego. O máis grande, o da Hermandad Gallega de Venezuela en Caracas, conta con máis de 20.000 asociados .
Estes centros non son só lugares de encontro e lecer. Son, en moitos casos, a primeira liña de asistencia social. A Oficina Social da Hermandad Gallega, que o conselleiro José González visitou en marzo, é un recurso esencial para moitos .
Entre a esperanza e a cautela
Os galegos en Venezuela, e os seus familiares en Galicia, viven agora nunha especie de limbo. A operación militar do 3 de xaneiro foi un terremoto político, pero a vida cotiá segue igual. A moeda seguiu a se depreciar. Os supermercados seguen a facturar en dólares. A incerteza segue a ser a única certeza.
“Estamos moi contentos, con esa sensación de querer critalo aos catro ventos e non poder”, di Federica, filla de ourensáns. “Cando empezas a ver a cantidade de diñeiro que o réxime se sacaba, decátaste dos recursos que ten este país. En catro ou cinco anos imos ser os de antes ou, mesmo, mellores. Estou segura” .
É desa confianza, desa fe case irracional no futuro, do que viven moitos. Porque sen esperanza, como se aguanta unha pensión de medio dólar? Como se mira un piso que valía 100.000 e agora ofreces por 4.000?
Galicia, mentres, mira. Mira os seus máis de 30.000 fillos e fillas que aínda están alí. Mira as entidades que os apoian. Mira, tamén, con prudencia, como evoluciona unha crise que, por agora, apenas lle salpica os negocios. Pero os galegos sábémolo ben: o mundo é pequeno, e o que pasa en Caracas, cedo ou tarde, resoa na Coruña.