21 de setembro de 2026. O vicepresidente da Deputación de Pontevedra, Rafa Domínguez, presentou hoxe os novos resultados da campaña arqueolóxica no Convento de Santa Clara de Pontevedra, que revelan achados pioneiros de carácter excepcional, entre os que se destaca un cerebro saponificado considerado o primeiro documentado con esas características na Península Ibérica. A presentación tivo lugar na igrexa do convento, onde se atoparon tamén restos de menores, vestimentas históricas completas e estruturas arquitectónicas medievais. Estos descubrimentos, realizados polo equipo conxunto da Deputación e da empresa A Citania Arqueoloxía, marcán un fito para a investigación arqueolóxica galega e ibérica.
Achado do cerebro saponificado: primeiro da Península Ibérica e entre os poucos do mundo
Durante a presentación hoxe, Rafa Domínguez explicou que entre os fósiles recuperados figura un espécime cerebral que atravesou un proceso de saponificación. Este estado de conservación é extremadamente raro. Segundo os investigadores, só existen tres casos similares no mundo: en Arxentina, Chile e Italia.
O achado data entre os séculos XVI e XIX, aínda que as datacións precisarán confirmación a través de métodos como a data radiocarbónica que se farán nos próximos meses. Domínguez subliñou que “é o primeiro caso documentado con esta datación na Península Ibérica” e indicou que o proceso de laboratorio incluirá tamén análisis de tecidos e estudo dos hábitos das relixiosas implicadas.
Outros achados destacados nas escavacións internas da igrexa
- Restos de dous menores: atopados no Coro Baixo da igrexa, incluíndo un dos menores con zapatos conservados.
- Entullas dun capelán: un cadáver cunha casula case íntegra e zapatos, situado diante do altar maior.
- Restos de relixiosas clarisas: tres enterramentos cos hábitos, aínda que os ósos non están completamente preservados en todos os casos.
Indumentaria histórica como testemuña das desigualdades sociais
Os tecidos recuperados —como a casula do capelán e os hábitos das relixiosas— ofrecen pistas valiosas sobre a orixe social das persoas soterradas. Domínguez lembrou que en Galicia hai escasos exemplos de pezas completas, como os fragmentos do castelo de Pambre ou o sudario do relicario de Santa Susana, pero non comparables á conservación observada en Santa Clara.
Evidencias arquitectónicas e materiais documentados que reconstruen Santa Clara
As escavacións levadas a cabo durante este verán refinan o coñecemento da magnitude histórica do recinto conventual:
- Estruturas medievais: atopáronse muros e alicerces anteriores ou correspondentes aos primitivos edificios do século XIV, suxerindo unha configuración de tres edificios desde os seus inicios.
- Nova estrutura rectangular no bosque: cara ao sur do recinto, aínda por interpretar funcionalmente, que podería formar parte das construcións máis antigas do convento.
- Materiais diversos: máis de 3.000 pezas, entre restos cerámicos (séculos XIV a XIX), moedas, vidro e lousas.
Domínguez asegurou que para estas escavacións destínanse máis de 400.000 euros, con traballos de laboratorio que se estenderán polo menos catro meses tras pechar a fase de campo.
Impacto, innovación e reflexión institucional
O convencemento institucional de que os achados posúen carácter pioneiro foi destacado por Domínguez como unha nova liña de investigación internacional. «Santa Clara sitúase como enclave pioneiro no mundo», dixo, referíndose á combinación de elementos pouco frecuentes como o cerebro saponificado, as vestimentas completas, e a antigüidade de estruturas arquitectónicas.
O vicepresidente tamén apoiou a idea de realizar unha escavación integral da igrexa, incluíndo o Coro Baixo, para dar resposta ás preguntas que xurdiron dos recentes descubrimentos. Os técnicos reclaman extensión das catas. Rafael Rodríguez, arqueólogo provincial, e Israel Picón, director de A Citania, coincidían en que deixar partes sen investigar non se corresponde co valor histórico do espazo. Domínguez aludiu a que esa ampliación non tería que atrasar a rehabilitación prevista para converter o convento na sétima sede do Museo de Pontevedra.
Na Deputación esíxense aínda permisos da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural para garantir o alcance e legalidade das intervencións arqueolóxicas.
Estas escavacións, comezadas en xuño de 2026, avanzan cara ao seu último mes de traballo en campo. Hoxe, durante a rolda de prensa, Domínguez presentou os achados máis recentes; o equipo proseguirá co procesado en laboratorio, onde as analíticas e as datacións radiocarbónicas xogarán papel decisivo para confirmar as hipóteses históricas suxeridas polos materiais recollidos.
Este artigo se basea en información de fontes públicas dispoñible ao momento de súa publicación.